ایران در عصر هلنیستی
از فتح اسکندر تا گسترش اشکانیان، گسست سیاسی را در کنار دوام و دگرگونی نهادهای هخامنشی، ایرانی، بابلی و یونانی دنبال کنید.
شروع این روایت روی نقشه
بخش ۱
اسکندر در ۳۳۱ پیش از میلاد داریوش سوم را در گوگمل شکست داد و وارد بابل، شوش و تخت جمشید شد. پادشاهی هخامنشی مراکز اصلی خود را از دست داده بود، اما مقاومت و لشکرکشی ادامه یافت؛ فتح یک فرایند بود، نه فروپاشی در یک لحظه.
- اسکندر مقدونی — دانشنامه ایرانیکا
بخش ۲
در ۳۳۰ پیش از میلاد، سپاه اسکندر بخش‌هایی از تخت جمشید را غارت کرد و سوزاند. نویسندگان باستان انگیزه‌های متفاوتی، از انتقام آگاهانه تا تصمیمی در بزم، پیشنهاد کرده‌اند و قطعیت ممکن نیست. ویرانی سنگین بود، هرچند محوطه و بایگانی‌هایش از تاریخ محو نشدند.
- اسکندر مقدونی — دانشنامه ایرانیکا
- تخت جمشید — دانشنامه ایرانیکا
بخش ۳
اسکندر به‌تدریج آیین درباری، پوشاک، مناصب و مرزهای ایالتی هخامنشی را پذیرفت، در حالی که قدرت مقدونی را در مرکز حفظ کرد. این انتخاب‌ها به اداره سرزمین‌های پیشین هخامنشی کمک می‌کردند، اما تاج‌گذاری او به دست مغان یا کنترل پنهان روحانیان بر فرمانروایی‌اش را ثابت نمی‌کنند.
- اسکندر مقدونی — دانشنامه ایرانیکا
- ساتراپی‌های هخامنشی — دانشنامه ایرانیکا
بخش ۴
پس از مرگ اسکندر در ۳۲۳ پیش از میلاد، فرماندهانش بر سر فتوحات او جنگیدند. سلوکوس از ۳۱۲ یا ۳۱۱، با تکیه بر بابل، شاهنشاهی تازه‌ای ساخت و سرانجام مدعی بخش بزرگی از قلمرو پیشین هخامنشی شد. حکومت سلوکی پادشاهی یونانی‌ـ‌مقدونی را با نهادهای محلی و نخبگان منطقه‌ای درآمیخت.
- شاهنشاهی سلوکی — دانشنامه ایرانیکا
بخش ۵
عصر هلنیستی برخورد سنت‌های یونانی، ایرانی و بابلی را گسترده‌تر کرد. نویسندگان یونانی زرتشت و مغان را با حکمت کهن پیوند دادند و برخی مقایسه‌های فلسفی پذیرفتنی‌اند. با این حال، ادعاهای متأخر درباره شاگردی فیلسوفان مشخص نزد مغان، انتقال مستقیم اندیشه را به‌طور مطمئن ثابت نمی‌کنند.
- یونان سوم: تأثیر ایران بر اندیشه یونانی — دانشنامه ایرانیکا
- مغان — دانشنامه ایرانیکا
بخش ۶
درگیری‌های سلوکیان در غرب با افزایش خودمختاری در شرق هم‌زمان شد. در میانه سده سوم پیش از میلاد، گروه‌های پرنی به رهبری ارشک وارد پارت شدند و در آنجا قدرت گرفتند. روایت‌ها درباره تبار ارشک ناسازگارند، هرچند گزارش مربوط به رهبری پرنی پشتوانه‌هایی دارد.
- شاهنشاهی سلوکی — دانشنامه ایرانیکا
- اشکانیان یکم: خاستگاه‌ها — دانشنامه ایرانیکا
بخش ۷
مهرداد یکم در ۱۴۸ پیش از میلاد ماد و در ۱۴۱ بابل را گرفت و اشکانیان را به قدرت برتر ایران و میان‌رودان بدل کرد. شاهان متأخر اشکانی مدعی تبار هخامنشی شدند و برخی تشریفات درباری را زنده کردند. با این همه، اصطلاح شاهنشاهی «ایرانشهر» نخست در دوره ساسانی گواهی شده و نباید به حکومت اشکانی نسبت داده شود.
- شاهنشاهی سلوکی — دانشنامه ایرانیکا
- اشکانیان یکم: خاستگاه‌ها — دانشنامه ایرانیکا
- ایران و ایرانشهر — دانشنامه ایرانیکا